Awareness als nieuwe tool voor de kinesitherapeut

Awareness als nieuwe tool voor de kinesitherapeut

Via een uitgebreide toepassing van awareness kan de therapeut het denk- en gedragspatroon van de patiënt rechtstreeks beïnvloeden. Dit is ook bijzonder nuttig bij preventieve doelstellingen.

Elke therapie evolueert. Nieuwe wetenschappelijke vaststellingen komen aan het licht. De zorgvraag van de patiënt verandert onder invloed van de tijdsgeest en de maatschappij. Vandaag zien we dat het aantal personen met Medically Unexplained Symptoms (MUS) of aspecifieke klachten gestaag groeit. Deze klachten bieden een nieuwe uitdaging voor de kinesitherapeut, want een bredere, meer persoonsgerichte en tegelijk meer gedetailleerde vorm van kinesitherapie dringt zich op. Met Awareness als tool kunnen we een onmiskenbare meerwaarde bieden in de behandeling van deze klachten.

Bij MUS zien we geen duidelijke anatomische afwijkingen die het klachtenpatroon verklaren. We vinden geen eenduidige oorzaak van de klacht. Wanneer er dieper doorgevraagd wordt bij de patiënt, blijkt de klacht bovendien niet op zichzelf te staan, maar een onderdeel te zijn van een complexer lichamelijk, fysiologisch en psycho-emotioneel verstoringspatroon. Om deze complexiteit te doorgronden vertrekken we vanuit de kinesitherapeutische stroming die lichaam en geest als een eenheid ziet.

Lichaam en geest: eenheid in plaats van scheiding

Binnen de kinesitherapie stellen we twee stromingen vast. De ene stroming werkt in een scheiding van lichaam en geest, de andere in een eenheid van lichaam en geest. De eerste stroming is nog steeds heel courant. Toch toont onderzoek aan dat fysieke activiteit een positieve impact kan hebben op het psychische functioneren. Door beweging en inspanning kunnen we pijn, mentale spanning en vermoeidheid verminderen. We voelen ons beter en onze sociale levenskwaliteit verbetert. Sinds ongeveer dertig jaar sluipt de tweede stroming de fysische geneeskunde binnen. Deze vernieuwende filosofische stroming – waarover al heel wat inkt is gevloeid – benadert de persoon in het paradigma van de lichaam-geesteenheid. Ze wordt onder meer klinisch onderzocht en toegepast in de Basic Body Awareness Therapy, de Norwegian Psychomotor Physiotherapy en de fasciatherapie. In België wordt fasciatherapie sinds 1996 onderwezen. Deze therapie bevindt zich op het middenveld tussen de zuivere structurele somatische kinesitherapie en de kinesitherapie die zich richt op mentale en cognitieve stoornissen. Tegelijk overlapt ze beide vormen gedeeltelijk.

Aan de basis van deze kinesitherapievorm liggen vernieuwende inzichten over het ontstaan en aanhouden van pijnklachten en bewegingsstoornissen, over de neurofysiologie van de beweging, over het pijnsysteem, de (on)bewuste perceptie en motorische controle en over fasciaresearch. Awareness is het sleutelbegrip in deze therapievorm.

Wat is Awareness?

Awareness is een bewuste waarneming van de beweging – waarbij we een duidelijk onderscheid maken tussen beweging en spierwerking – het lichaam en de psycho-emotionele toestand. Deze waarneming leidt tot consciousness: de aandacht wordt gericht op specifieke factoren van het waarnemingsveld.

Een voorbeeld: terwijl de patiënt een strekbeweging van de rug uitvoert, kan hij bewust details van het bewegingspatroon waarnemen, zoals de intentie (naar welk doel in de ruimte richt hij zich tijdens zijn beweging?), de uitvoering (hoe verplaatsen de wervels zich in de ruimte en ten opzichte van elkaar?) en de bewegingsstrategie die hij toepast om evenwicht en stabiliteit te bewaren. Deze nadruk op waarneming gaat uit van een totaal andere therapeutische insteek dan het buigen, strekken en plooien van de wervelkolom en het samentrekken van spiergroepen. Deze andere focus leidt dan ook tot een ander resultaat. Zo kan de patiënt bijvoorbeeld de coördinatie van de wervels onderling optimaliseren, en de vloeiendheid van de rug- en ledemaatbewegingen bijstellen. Hij kan zich ook bewust worden van zijn emotionele toestand en van een eventuele negatieve gedachtegang die zijn pijn mee in stand houdt.

Een aangepaste therapeutische attitude

Dit bewustwordingsproces bij de patiënt vereist een specifieke attitude van de kinesitherapeut. We spreken over een embodied presence die zowel de therapeut als de patiënt tijdens de sessie aannemen. Zonder deze attitude is het onmogelijk om subtiele factoren effectief waar te nemen. De kinesitherapeut kan zich de embodied presence wel inbeelden of visualiseren, maar dat is niet vergelijkbaar met intense waarneming via een heel specifieke aandacht en waarnemingsvorm. De kinesitherapeut moet de skills bezitten om de patiënt in een embodied presence te brengen én hem aan te leren hoe hij die thuis kan bereiken. Zo kan hij ook oefeningen uitvoeren om zijn kinesitherapeutische sessies te ondersteunen.

Een bijkomend voordeel van embodied presence is dat het stresssysteem (het neurovegetatieve en neuro-endocriene systeem) zich hierbij reguleert. Patiënten getuigen dat ze zich tijdens de therapie volledig betrokken voelen, zowel bij de hands-on behandeltechnieken als bij de oefentherapie. Ze voelen zich volledig aanwezig en rustig, met een open mind. De bewustwording van de embodied presence is dan ook bijzonder leerrijk voor de patiënt, want deze specifieke zijnstoestand is in het dagelijkse leven vaak nuttig. Deze tool helpt hem om gedragsverandering te bereiken. De patiënt leert aandachtiger te luisteren, rustig te blijven in stressvolle situaties, te relativeren, afstand te nemen of zich minder door zijn emoties te laten meeslepen. En dat brengt vervolgens een verandering in zijn klachtenpatroon teweeg.

Meerwaarde van Awareness in de behandeling

Awareness heeft talrijke voordelen bij de behandeling van MUS. In een kinesitherapeutische sessie draagt awareness bij tot een tonusregulatie van bindweefsel en spieren, een optimalisatie van de bewegingskwaliteit en een effectiever gebruik van de aandacht en het waarnemingsvermogen. De patiënt ervaart de voordelen zowel fysiek als psychisch.

Fasciatherapie verloopt heel zacht en respectvol en kan dus High Velocity-technieken – die bij acute pijn en sommige aandoeningen niet toepasbaar zijn – aanvullen of vervangen. Door de rechtstreekse band met het stresssysteem kan de therapeut via hands-on technieken of bewegingen de sympathicus inhiberen en de parasympaticus stimuleren. Dit geeft een bijkomende impuls die bij normale bewegingen niet wordt aangesproken.

Via awareness is er een directe psychische beïnvloeding van het stresssysteem in de salutogene richting: de patiënt ontspant op fysiologisch niveau zowel geestelijk als lichamelijk. Via een uitgebreide toepassing van awareness kan de therapeut het denk- en gedragspatroon van de patiënt rechtstreeks beïnvloeden. Dit is ook bijzonder nuttig bij preventieve doelstellingen.

Wilt u meer weten over awareness in de kinesitherapie?

Neem deel aan een van onze activiteiten of kom naar het congres Bewegingsperceptie Ontrafeld van 14 tot 16 oktober 2016, georganiseerd door BCIG Fasciale Kinesitherapie, de Federatie van Fasciatherapeuten in de Benelux en The Fascia College.

Paul Sercu
Principal Fascia College


Sponsors
pharco
equilli clap tzu inofec NES Health
fintro stabilos pharmalabel pagadderke
amma verzekeringen wijnen patrick jublou

ZOEK EEN FASCIATHERAPEUT
POSTCODE - STAD - PROVINCIE
Close

Menu